Đăng ký môi trường là một trong những nội dung mà nhiều doanh nghiệp đang quan tâm khi rà soát lại hồ sơ môi trường hiện hữu, đặc biệt trong bối cảnh một số cơ sở có thể cần xem xét lại nghĩa vụ pháp lý môi trường của mình cho phù hợp với quy định hiện hành.
Đọc thêm: Tiếp tục Giấy phép môi trường hay chuyển sang Đăng ký môi trường
Vấn đề đặt ra là: doanh nghiệp nên tự thực hiện Đăng ký môi trường hay cần thuê đơn vị tư vấn?
Thực tế, không có một câu trả lời chung cho tất cả doanh nghiệp. Điều quan trọng không chỉ nằm ở việc “ai là người lập hồ sơ”, mà là hồ sơ đó có phản ánh đúng hiện trạng hoạt động, đúng nguồn phát sinh chất thải, đúng công trình xử lý môi trường và đúng nghĩa vụ mà doanh nghiệp phải thực hiện sau khi đăng ký hay không.
Doanh nghiệp là đơn vị hiểu rõ nhất hoạt động thực tế của mình. Vì vậy, dù tự thực hiện hay thuê đơn vị tư vấn, vai trò cung cấp, kiểm tra và xác nhận thông tin của doanh nghiệp vẫn rất quan trọng. Đồng thời, doanh nghiệp cũng là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với tính chính xác, trung thực và phù hợp của nội dung đã đăng ký.
Doanh nghiệp có thể tự thực hiện Đăng ký môi trường không?
Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự thực hiện Đăng ký môi trường nếu có đủ thông tin, dữ liệu và hiểu rõ hoạt động của mình.
Phương án này thường phù hợp khi doanh nghiệp nắm chắc quy trình sản xuất, các nguồn phát sinh chất thải, công trình xử lý môi trường hiện hữu và hồ sơ môi trường trước đây không có nhiều thay đổi so với thực tế vận hành hiện nay.
Tuy nhiên, tự thực hiện đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải kiểm soát được tính chính xác và phù hợp của toàn bộ nội dung đăng ký. Hồ sơ cần thể hiện đúng hoạt động thực tế, tránh bỏ sót nguồn thải, công trình xử lý môi trường và tránh xác định thiếu các nghĩa vụ môi trường cần duy trì sau khi đăng ký.
Trong thực tế, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc doanh nghiệp tự làm hay thuê tư vấn, mà nằm ở việc hồ sơ không phản ánh đúng hiện trạng.
Một số sai lệch thường gặp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ có thể bao gồm:
-
Xác định chưa đúng đối tượng hoặc thẩm quyền thực hiện;
-
Mô tả chưa đầy đủ quy trình sản xuất, công suất, nguyên liệu sử dụng;
-
Bỏ sót nguồn phát sinh nước thải, khí thải, chất thải rắn hoặc chất thải nguy hại;
-
Mô tả chưa đúng công trình thu gom, xử lý nước thải, khí thải hoặc khu vực lưu chứa chất thải;
-
Không cập nhật các thay đổi so với hồ sơ môi trường trước đây;
-
Không có đủ cơ sở để giải trình khi hồ sơ được đối chiếu với thực tế vận hành.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là doanh nghiệp có được tự thực hiện hay không? Câu hỏi phù hợp hơn là: hồ sơ đăng ký môi trường có phản ánh đầy đủ và chính xác hiện trạng hoạt động của cơ sở hay không?
Từ góc nhìn này, việc lựa chọn tự thực hiện hay có đơn vị tư vấn hỗ trợ cần được cân nhắc.
Khi nào doanh nghiệp nên cân nhắc có đơn vị tư vấn hỗ trợ?
Trong một số trường hợp, việc có đơn vị tư vấn hỗ trợ sẽ giúp doanh nghiệp rà soát hồ sơ rõ ràng hơn, đặc biệt khi cơ sở có nhiều dữ liệu cần đối chiếu hoặc đã trải qua nhiều giai đoạn thay đổi trong quá trình hoạt động.
Doanh nghiệp nên cân nhắc có đơn vị tư vấn hỗ trợ khi:
-
Hồ sơ môi trường hiện hữu đã được lập từ nhiều năm trước;
-
Cơ sở có thay đổi về công suất, quy trình sản xuất, nguyên liệu, sản phẩm hoặc thiết bị;
-
Có cải tạo, nâng cấp, bổ sung công trình xử lý nước thải, khí thải hoặc khu lưu chứa chất thải;
-
Có nhiều nguồn phát sinh chất thải cần rà soát;
-
Doanh nghiệp chưa chắc chắn về đối tượng, thẩm quyền hoặc nghĩa vụ môi trường cần thực hiện;
-
Hồ sơ cũ không còn đầy đủ hoặc chưa thống nhất với thực tế vận hành;
-
Doanh nghiệp muốn rà soát rủi ro trước khi hoàn thiện và nộp hồ sơ.
Trong các trường hợp này, đơn vị tư vấn có kinh nghiệm có thể giúp doanh nghiệp phát hiện những điểm chưa thống nhất giữa hồ sơ và thực tế trước khi hồ sơ được nộp. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng thuê tư vấn không làm thay đổi chủ thể chịu trách nhiệm. Doanh nghiệp vẫn là đơn vị chịu trách nhiệm cuối cùng đối với nội dung đã đăng ký.
Vì vậy, vấn đề không chỉ là có thuê tư vấn hay không, mà là chọn đơn vị tư vấn như thế nào?
Không phải đơn vị tư vấn nào cũng có cùng cách tiếp cận
Thực tế, cách tiếp cận của các đơn vị tư vấn có thể khác nhau tùy theo kinh nghiệm, phương pháp làm việc và mức độ trách nhiệm đối với hồ sơ.
Rủi ro có thể phát sinh khi đơn vị tư vấn tiếp cận Đăng ký môi trường như một hồ sơ hành chính đơn thuần, thay vì rà soát pháp lý và kỹ thuật dựa trên hiện trạng thực tế của cơ sở.
Trong những trường hợp này, hồ sơ có thể được hoàn thành nhanh, nhưng lại không phản ánh đúng thực tế hoạt động. Khi cơ quan quản lý kiểm tra hoặc đối chiếu hồ sơ với hiện trạng vận hành, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc giải trình.
Do đó, một bộ hồ sơ được làm nhanh chưa chắc đã là một bộ hồ sơ phù hợp. Điều doanh nghiệp cần là một hồ sơ có cơ sở, có dữ liệu đối chiếu và phản ánh đúng hoạt động thực tế của mình.
Doanh nghiệp nên chọn đơn vị tư vấn như thế nào?
Thay vì chỉ quan tâm đến chi phí hoặc thời gian thực hiện, doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn đơn vị tư vấn có cách làm rõ ràng, có trách nhiệm và có khả năng phân tích hiện trạng thực tế của cơ sở.
Một đơn vị tư vấn phù hợp không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, mà còn cần giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro, kiểm tra sự thống nhất giữa hồ sơ và thực tế, đồng thời làm rõ các nghĩa vụ môi trường cần tiếp tục duy trì sau khi đăng ký.
Một quy trình tư vấn có trách nhiệm thường cần tập trung vào các nội dung chính sau:
1. Rà soát hồ sơ môi trường hiện hữu
Trước khi lập hoặc cập nhật hồ sơ Đăng ký môi trường, cần kiểm tra các hồ sơ môi trường trước đây của doanh nghiệp.
Đây là bước quan trọng, đặc biệt đối với các cơ sở đã hoạt động nhiều năm hoặc đã từng có nhiều hồ sơ môi trường qua các giai đoạn khác nhau.
2. Kiểm tra hiện trạng hoạt động
Hồ sơ Đăng ký môi trường cần bám sát hoạt động thực tế của cơ sở.
Do đó, đơn vị tư vấn cần kiểm tra hoặc khảo sát hiện trạng để nắm được quy trình hoạt động, công suất, nguyên liệu, sản phẩm, các khu vực phát sinh chất thải và các công trình bảo vệ môi trường hiện hữu.
Nếu chỉ lập hồ sơ dựa trên thông tin trao đổi sơ bộ, nguy cơ bỏ sót hoặc mô tả chưa đúng hiện trạng là rất dễ xảy ra.
3. Đối chiếu giữa hồ sơ và thực tế vận hành
Nhiều doanh nghiệp có hồ sơ môi trường trước đây, nhưng sau một thời gian hoạt động đã có thay đổi về công suất, thiết bị, công trình xử lý hoặc cách thức vận hành. Nếu không đối chiếu lại, hồ sơ mới có thể tiếp tục sử dụng những dữ liệu đã không còn phù hợp.
Một đơn vị tư vấn có trách nhiệm cần chỉ ra được các điểm chưa thống nhất giữa hồ sơ cũ và thực tế hiện nay, từ đó đề xuất hướng cập nhật phù hợp.
4. Nhận diện rủi ro trước khi hoàn thiện hồ sơ
Đơn vị tư vấn phân tích thông tin để đảm bảo phù hợp với quy định và thực tế vận hành, không chỉ ghi nhận theo yêu cầu doanh nghiệp. Nếu phát hiện thiếu sót về nguồn thải, công trình xử lý hoặc nghĩa vụ môi trường, cần kịp thời cảnh báo để doanh nghiệp điều chỉnh.
5. Hướng dẫn doanh nghiệp quản lý sau đăng ký
Đăng ký môi trường không nên được xem là điểm kết thúc của quá trình quản lý môi trường.
Sau khi hoàn thành hồ sơ, doanh nghiệp vẫn cần duy trì các nghĩa vụ môi trường tương ứng với hoạt động của mình. Vì vậy, đơn vị tư vấn phù hợp cần giúp doanh nghiệp hiểu rõ sau khi đăng ký thì cần tiếp tục quản lý những nội dung gì, lưu giữ hồ sơ nào và chuẩn bị gì khi có hoạt động kiểm tra, giám sát từ cơ quan quản lý.
Case study: Khi hồ sơ cũ không nên được sử dụng nguyên trạng cho hồ sơ mới
Một cơ sở hoạt động trong lĩnh vực kiểm nghiệm đã được Nanoen trực tiếp hỗ trợ rà soát và hoàn thiện hồ sơ môi trường theo quy định mới nhất. Cơ sở hiện đang vận hành ổn định, không có dây chuyền sản xuất công nghiệp. Nước thải chủ yếu phát sinh từ sinh hoạt và một phần nhỏ từ hoạt động phòng thí nghiệm. Khí thải phát sinh từ khu vực kiểm nghiệm, hệ thống xử lý khí thải, máy phát điện dự phòng và một số hoạt động phụ trợ.
Khi rà soát theo quy định mới, cơ sở có cơ sở để xem xét chuyển từ Giấy phép môi trường sang Đăng ký môi trường. Tuy nhiên, hồ sơ cũ được lập theo quy định trước đây, trong khi hiện trạng đã có một số thay đổi. Cơ sở đã cải tạo hệ thống xử lý nước thải và bổ sung hệ thống xử lý khí thải so với hồ sơ ban đầu.
Với nước thải, doanh nghiệp thường có nhiều dữ liệu để đối chiếu hơn, chẳng hạn như lượng nước cấp, công suất hệ thống xử lý hoặc số liệu vận hành. Riêng khí thải lại phức tạp hơn, vì dữ liệu thường phụ thuộc vào hồ sơ kỹ thuật, thông tin thiết kế, sơ đồ thu gom, tình trạng vận hành thực tế của hệ thống xử lý và đặc điểm phát sinh từ từng khu vực.
Trong trường hợp này, nếu chỉ sử dụng lại mô tả trong hồ sơ cũ thì chưa đủ. Phần khí thải cần được kiểm tra lại để xác định thông tin kê khai có còn phù hợp với hệ thống đang vận hành hay không.
Trong quá trình hỗ trợ, Nanoen không chỉ kế thừa hồ sơ cũ mà rà soát lại từng nguồn phát sinh, đối chiếu với công trình xử lý hiện hữu và làm rõ các thông tin cần cập nhật trước khi hoàn thiện hồ sơ. Cách làm này giúp doanh nghiệp tránh tình trạng hồ sơ mới tiếp tục sử dụng các dữ liệu đã không còn phù hợp với thực tế vận hành.
Case này cho thấy một hồ sơ nhìn bên ngoài có thể không quá phức tạp, nhưng vẫn có những điểm cần được rà soát trước khi kết luận. Đặc biệt với các cơ sở đã có thay đổi về công trình xử lý, hồ sơ cũ nên được xem là tài liệu tham khảo, không nên sử dụng nguyên trạng cho hồ sơ mới.
Bài học rút ra là: đối với Đăng ký môi trường, hồ sơ càng sát thực tế thì doanh nghiệp càng dễ quản lý, dễ giải trình và chủ động hơn khi có hoạt động kiểm tra sau này.
Kết luận
Doanh nghiệp có thể tự thực hiện Đăng ký môi trường nếu có đủ dữ liệu, nhân sự và khả năng đánh giá đúng hiện trạng hoạt động của mình.
Tuy nhiên, trong trường hợp hồ sơ pháp lý môi trường đã thay đổi qua nhiều giai đoạn, cơ sở có nhiều nguồn thải hoặc doanh nghiệp chưa chắc chắn về nghĩa vụ cần thực hiện, việc có một đơn vị tư vấn phù hợp đồng hành là điều nên cân nhắc.
Điều quan trọng không phải là doanh nghiệp tự làm hay thuê tư vấn, mà là hồ sơ Đăng ký môi trường phải phản ánh đúng thực tế và đủ cơ sở để doanh nghiệp chịu trách nhiệm về nội dung đã đăng ký.
Một đơn vị tư vấn có trách nhiệm không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, mà còn giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro, chuẩn hóa thông tin và quản lý tốt hơn các nghĩa vụ môi trường sau khi đăng ký.
Nanoen
CÔNG TY TNHH XÂY DỰNG - CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG NANO
Địa chỉ: 661E/29 đường Võ Văn Kiệt, phường Long Tuyền, thành phố Cần Thơ
Hotline: 0941.777.519 - 0907.803.678 - 0907.686.717
Email: nanoentech@gmail.com
Facebook: www.facebook.com/nanoentech
